Poronkäristys: recept voor gebakken rendiervlees uit Lapland

Zo maken Finnen poronkäristys: dun geschaafd rendiervlees, in boter aangebraden, zacht gestoofd en op aardappelpuree met vossenbessen. Ook uit de oven.

Halfbevroren rendiervlees, dun geschaafd, in boter aangebraden en zacht gestoofd: het recept van de rendierhouders, de ovenversie en waar u het in Lapland bestelt.

Poronkäristys, rendier: Poronkäristys dankt zijn naam aan een geluid: het vet sist, kärisee in het Fins, zodra ijskoud rendiervlees de pan raakt. Lang voordat restaurants er een klassieker van maakten, was het de dagelijkse kost in houthakkerskampen en bij het bijeendrijven van de rendieren. Hier vindt u het recept zoals het in Lapland wordt gekookt, de ovenversie, de bijgerechten en waar u het kunt bestellen.

Het Woordenboek van de Finse dialecten beschrijft käristys als een gerecht van geschaafd rendiervlees dat in de pan wordt gebakken, “vooral de dagelijkse kost van bosarbeiders”, met een voorbeeld uit Kemijärvi: “In het houthakkerskamp maakten we ’s avonds de käristys.” Voor de traditionele pan zijn nog altijd maar vier dingen nodig: rendiervlees, vet, water en zout.

Van bevroren vlees geschaafd: Zodra de vorst inviel, werd er vlees van een bevroren braadstuk geschaafd, telkens als het nodig was. “Hier is een mes, ga wat vlees schaven”, luidt een voorbeeld dat in Kittilä is opgetekend. Tegenwoordig verkopen Finse winkels het kant-en-klaar geschaafd en diepgevroren.

Vet, water, zout: In de traditionele pan zit geen room en geen bier. Het vlees wordt bruin gebakken in boter of in rendiervet, dat rendierhouders pinta noemen, en stooft daarna onder een deksel met een scheutje water.

Vossenbessen ernaast: Op het bord van nu liggen aardappelpuree, vossenbessen en augurk. In de houthakkerskampen at men de käristys met gebakken aardappelen, en de rendierhoudersvereniging noemt rauw geroerde vossenbessen die al vorst hebben gehad het beste bijgerecht.

Poronkäristys, zoals het thuis wordt gemaakt.

Drie recepten: käristys in de pan zoals Lapland het altijd heeft gemaakt, een tragere ovenversie voor een grotere tafel en de twee bijgerechten die op het bord horen.

Traditionele poronkäristys: Rendiervlees, vet, water en zout in een zware koekenpan of een gietijzeren braadpan. Peper mag, room hoort er niet in.

500 g diepgevroren poronkäristys (geschaafd rendiervlees) of een bevroren rendierbraadstuk

Hebt u een heel braadstuk gekocht, laat het dan in de koelkast net zo ver ontdooien dat een scherp mes erin gaat, en schaaf het bevroren vlees in zo dun mogelijke reepjes. Diepgevroren, kant-en-klaar geschaafde käristys breekt u op dezelfde manier in stukken zolang die nog ijzig is.

Verhit het vet in een zware koekenpan of een gietijzeren braadpan op de grootste pit van het fornuis tot het sist. Doe het vlees er in porties in en breek de bevroren reepjes met een spatel los.

Bak tot het vlees ontdooid is, het vocht is verdampt en de reepjes beginnen te kleuren.

Giet het water erbij en voeg het zout toe.

Zet het vuur lager, doe het deksel op de pan en laat sudderen tot het vlees mals is: 10 tot 30 minuten voor vlees uit de bout, langer voor schouder en het voorste deel van de rug. Giet er een scheutje water bij als de pan droog komt te staan.

Proef, voeg naar wens peper toe en serveer op aardappelpuree met vossenbessen en augurk.

Rendierhouders bakken in pinta, het vet dat zich onder de huid langs de rug van een rendier ophoopt, en volgens de rendierhoudersvereniging geeft rendiervet de pan de krachtigste smaak. Wees zuinig met kruiden. Of zoals rendierhouder Hannu Lahtela uit Salla het zegt: “Rendier moet naar rendier smaken.”

Poronkäristys uit de oven: Dezelfde pan, op lage temperatuur in de oven afgemaakt. Het duurt langer, roeren is niet nodig en het past bij een grotere tafel.

Braad het vlees in porties aan in het vet, in een ovenvaste gietijzeren braadpan op het fornuis, tot het vocht verdampt is.

Voeg het water en het zout toe en breng aan de kook.

Doe het deksel erop en zet de pan 2 tot 3 uur in de oven, tot het vlees onder een vork uit elkaar valt.

Kijk er een of twee keer naar en giet er zo nodig een scheutje water bij. Serveer zoals de versie van het fornuis.

Gepubliceerde ovenrecepten lopen uiteen van 125 °C gedurende 2 tot 3 uur, de keuze van de rendierhoudersvereniging, tot 175 of 200 °C gedurende ongeveer een uur. Hoe lager de temperatuur, hoe langer het duurt: Hannu Lahtela laat rendiernek een nacht lang op de restwarmte in de oven staan.